In dit verhaal gaan we ons bezig houden met alle belangrijke eigenschappen van licht. Die eigenschappen zijn: Kleur, Vorm en Richting en worden ieder apart beschreven. We beginnen met Kleur.
Alleen al over kleur zou je een complete site kunnen vullen. Iedere belichter heeft sowieso zijn voorkleur en iedere omstandigheid vraagt ook om een specifieke kleur of tint. Er zijn wel wat vuistregels om in de gaten te houden.
Voor frontlicht op een toneel en bij een band geldt dat correctie tinten en cosmetische kleuren een voorkeur hebben. Je kunt daarbij gebruik maken van bijvoorbeeld LEE 151/152 als een warm totaaltje en LEE 201 als een koud totaaltje. Voordeel van deze kleuren is dat ze wel sfeerbepalend zijn maar niet echt opvallen als overheersende kleur. Voor speciaaltjes kan dan evt LEE 103 ingezet worden, ook een tint die onopvallend zijn werk doet.
Voor zijlicht en tegenlicht bij theater geldt dat hiervoor een wat "zwaardere" kleur gebruikt kan worden. Let wel op dat de gekozen kleur het beoogde effect geeft, zoals diepte, maar niet gaat overheersen.
Bij belichting van bijvoorbeeld een band is er eigenlijk geen kleur die niet gebruikt kan worden, voor frontlicht liefst wel correctie tinten, die de artiesten er gezonder ( of beroerder ) uit laten zien. Bij tegenlicht en zijlicht is er echter geen beperking. Probeer wel het totaal aan gebruikte kleuren binnen grenzen te houden, anders verval je in de oude discokwaal.
Een goede hulp om te bepalen hoeveel kleurtjes je moet gebruiken is nog steeds de stropdastheorie van Roel "Beestenboel" Wiersema: Welke stropdas draag ik op een feest. Ga ik naar een tropical party, pak ik een stropdas met veel en felle kleurtjes. Ga ik naar het theater dan pak ik een conventioneler exemplaar met minder en gedekte kleuren. In ieder geval geeft het gebruik van minder kleuren een krachtigere set, er gaan immers meer spots in dezelfde kleur aan.
Bij het kiezen van de gebruikte kleuren is het uiteraard zinvol om in de gaten te houden dat ze niet "vloeken", maar ook dat de lichtdoorlatendheid een beetje in elkaars buurt zit. Helaas heeft elke spot zijn eigen spectrum, dus ziet een bepaalde kleur er in een andere spot heel anders uit.
Hou daarom rekening met het beoordelen en bij elkaar zoeken van kleuren met het soort spot waar de kleur in gebruikt gaat worden. Over het algemeen worden rode tinten als warm ervaren en blauwe tinten als kil.
Een interessante eigenschap van een lichtbundel is de vorm. Laten we de verschillende lichtbronnen eens naast (of onder) elkaar zetten, en de vorm van de bundel en het nut daarvan eens bekijken. We beginnen met de:
A. PC
Het woord PC is een afkorting van Plano Convex, ofwel een spot met een plat-bolle lens. De bundel van een PC heeft een redelijk duidelijke rand en is in grootte instelbaar.
Vanwege de duidelijke afbakening van de rand goed geschikt voor opvallende speciaaltjes, en vanwege de duidelijke bundel geeft deze spot veel richting.
B. Fresnell
De Fresnell heeft zijn naam te danken aan Dhr. Fresnell. Vroeger was het maken van een grote en sterke lens (dus dik !) een groot probleem. Er was veel glas nodig voor een dergelijke lens en het gewicht werd aanzienlijk. Denk daarbij vooral aan lenzen voor een vuurtoren, lenzen met een doorsnede van twee meter die ook nog goed moesten bundelen en dus dik moesten zijn.
De werking van een lens berust op de breking van licht, afhankelijk van de hoek die de voorkant en de achterkant van de lens ten opzichte van elkaar hebben. Het maakt dus niet uit hoever de voor en de achterkant van de lens van elkaar verwijderd zijn, dit kun je immers zien als vierkante stukken glas, die geen invloed hebben op de breking van het licht.
De uitvinding van Dhr. Fresnell was dan ook heel simpel : Haal alle overtollige stukken glas weg !! Resultaat was een lens die uit verschillende ringen bestaat. Voordeel is dat de lens veel dunner en dus lichter en goedkoper werd. Nadeel was dat de lens niet geslepen kon worden, en vertekening tussen de randen van de ringen gaf.
Het resultaat is een spot die een zeer softe bundel geeft die langzaam vervaagd aan de randen. Uitermate geschikt voor tegenlicht totaaltjes en zeer subtiele onopvallende speciaaltjes. Uiteraard is ook bij deze spot de grootte van de bundel instelbaar.
C. Profielspot
De meest luxe spot die je kunt tegenkomen, een spot met meerdere beweegbare lenzen, zodat je de grootte en scherpte van de bundel geheel naar eigen smaak kunt instellen.
In deze spot kun je ook gobo's (metalen plaatjes met ingestanste afbeeldingen) plaatsen om bijvoorbeeld afbeeldingen te projecteren. Ook kun je met "messen" de vorm van de bundel veranderen in een rechthoek of een driehoek.
Zou een dergelijke ideale spot eigenlijk wel nadelen hebben? 'Gelukkig' heeft zelfs een profielspot nadelen. Ten eerste kost een profielspot viermaal zoveel als een PC. Ten tweede geldt de simpele belichtingsregel, hoe luxer een spot, hoe minder licht er uitkomt.
D. PAR spots
De PAR is een veelgebruikte spot, zonder centrale portiervergrendeling, airbags of ABS, doet deze spot waar hij voor aangenomen is : licht geven.
Buiten de bundeling, die bij aanschaf al vastligt en de ovale lichtbundel waar nog iets mee te richten valt, is er niets te stellen aan deze spot. Stoer, eenvoudig, de arbeider onder de spots. Licht, veel licht. dat is alles. De bundel komt in de vormen Very Narrow Spot(VNSP), Narrow Spot(NSP), Medium Flood(MFL) en Wide Flood(WFL).
Daarnaast bestaat er nog zoiets als een PAR 64 ETC. Dit is een gewone PAR 64 behuizing met een 575 Watt halogeen erin. Het bijzondere is dat je lenzen kunt wisselen waardoor je iets flexibeler bent. Bovendien geeft de 575 Watt halogeen evenveel licht als een standaard 1 kW PAR 64.
Een aparte PAR is de ACL ofwel Aircraft Landing, jazeker, de landingslampen uit een vliegtuig. Met 28 V 250 W alleen te gebruiken met 8 tegelijk in serie. Je hebt nog nooit zoveel strakke en lichtsterke bundels gezien.
De derde en laatste eigenschap van licht is een onderschatte eigenschap. We hebben het dan over de Richting. Stereo is voor de meeste mensen een gangbaar begrip, maar dat licht ook een richting heeft?? Er zijn verschillende richtingen in licht, nl.: voorlicht, toplicht, tegenlicht en zijlicht.
Met het voorlicht maak je alles zichtbaar, met het tegenlicht breng je diepte in het toneel beeld. Met alleen voorlicht "plak" je de artiesten tegen de achterwand, in het ergste geval krijg je ook nog dramatische schaduwen op die achterwand.
Door tegenlicht (in een andere kleur) te gebruiken druk je de artiesten weg van de achtergrond. Als je de achtergrond dan ook nog zonder schaduwen een contrasterende kleur kunt geven krijg je een zeer sjiek toneel.