Daar waar Hifi geluid een hobby van me was is Surround uitgegroeid tot een ware obsessie.
In den beginne was er mono, een simpele hoorn gemonteerd op een grammofoon was de bron van muziek.
De Beatles (wie?) waren een van de eerste artiesten die met stereo begonnen te experimenteren. Geluid van links en van rechts hoe verzin je het! Ze overdreven het nogal met Sgt. Peppers lonely hearts club band als voorbeeld. De drums en vocalen waren nog netjes in het midden gemixt, de overige instrumenten puur links of rechts alsof het politiek was.
Na de uitvinding van stereo was het Paul William Klipsch die de eerste aanzet gaf voor wat daarna surround werdt, zijn idee was simpel; als een stem vanuit het midden moet komen zetten we daar toch een luidspreker neer!
Voila, surround 3.0 was geboren. In vele theatertoers en live optredens heb ik dit idee toegepast, noem het chique de central vocal cluster, het resultaat blijft hetzelfde daar waar de zanger of zangeres staat komt ook het geluid vandaan. Niks moeilijk doen met links en rechts! (Wel een beetje in je geluidsmix, er staan immers ook mensen links en rechts van het podium). Zijn idee heeft uitgezonderd mij nooit veel volgers gehad.
Daarna was het de beurt voor quadrofonie.
Gecodeerd in wat toen nog grammofoonplaten waren zat informatie verstopt die ook geluid van "achteren" bevatte. Het idee was zeker niet slecht, de techniek was duur en het resultaat niet overweldigend.
Kortom, dat stierf een zachte dood.
Toen na de Compact Disc de DVD werd uitgevonden waren we eindelijk af van het grote probleem; waar laat ik alle informatie die ik kwijt wil. Niet meer teveel coderen maar extra kanalen met informatie (muziek) toevoegen.
Dit hebben we aan de films in de bioscoop te danken, hier was surround uitgevonden en nu hadden we eindelijk de mogelijkheid om al die informatie thuis te krijgen.
De geboorte van surround was eindelijk een feit! De gedacht was wat Paul William Klipsch al jaren eerder verkondigde: Als je wilt dat geluid ergens vandaan moet komen zet je daar toch een luidspreker neer!
Aldus geschiede: Linksvoor, rechtsvoor, middenvoor en links en rechts achter. Oeps vergeet ik bijna mijn favoriet de subwoofer oftewel het LFE kanaal (Low Frequentie Effects)
5.1 was geboren en bleek een enorm succes.
Er moest nog steeds wel wat gesjoemeld worden met de opslagcapaciteit dus er werd besloten de achter kanalen te compresseren (minder frequentiebereik en informatie) maar OK het begin was er.
Dit is feitelijk het beroemde Dolby 5.1 waar het allemaal bij begon, maar niet eindigd!
Na Dolby kwamen er andere spelers op de markt die hun eigen ideeën hadden over de kwaliteit van decoderen. Omdat deze technieken ook in professionele bioscopen werd toegepast steeg de vraag naar een hogere kwaliteit en natuurgetrouwheid ook thuis.
De beste surround kwaliteit is de decoderingstechniek DTS, hier wordt zo min mogelijk gecompresseerd, maar ook Logic 7 heeft veel charme.
Zijn je spullen THX gecertificieerd dan ben je top bezig!
We gaan even wat tips doornemen om tot een zo goed mogelijk resultaat te komen.
Als voorbeeld neem ik mijn eigen installatie omdat daar goed over nagedacht is en ik gelukkig niet op de componenten hoefde te besparen.
Het hart van de installatie is de Lexicon MC-12B Voorversterker processor.
Deze heeft 12 vrij te configureren ingangen en 10 gebalanceerde surround uitgangen. Aan boord alle gangbare decompressie technieken en een zeer creatieve processor.
Omdat ik alle uitgangen optimaal wilde gebruiken is de setup de volgende geworden:
7 Samson 2-weg aktieve studiomonitoren als center, links en rechts front, links en rechts zijkant en links en rechts achter.
2 aktieve Klipsch KSW-10 subwoofers als links en rechts front en een aktieve Klipsch KSW-12 als LFE subwoofer.
Nu gaan we de luidsprekers in de luisterruimte plaatsen, de meest ideale situatie is dat elke speaker op exact dezelfde afstand van de luisteraar staat en op exact de juiste positie. Heel makkelijk, je trekt een cirkel rondom je luisterpositie en plaatst de luidsprekers. De centerspeaker is het makkelijkst: recht voor je. Links en rechts zijspeakers (als je ze hebt) is de volgende makkelijke taak, links en rechts van je luisterpositie.
Front en rear (achter) is al een grotere uitdaging, voor de front adviseer ik 20 tot 30 graden naar links en rechts oftewel voor elke meter vooruit 30-40 cm naar links en rechts. De achterspeakers mogen relatief wat verder uit elkaar geplaatst worden, hier is 1 meter naar achteren ongeveer 60-75 cm naar links en rechts.
Plaatsing van de subwoofer is het moeilijkst, deze hangt sterk af van de vorm van de luisterruimte. Het beste advies wat ik hiervoor kan geven is: Zet de subwoofer op de luisterpositie en wandel of beter nog kruip door de luisterruimte totdat je de plek hebt gevonden waar de subwoofer het beste tot zijn recht komt. Daar moet hij dus staan!
Waarom doe ik dat?
Als je gewoon naar stereo wilt luisteren is dit de beste opstelling voor de front luidsprekers, er valt geen "gat" in het midden. Bij surround gebruik bestaat er geen midden achter kanaal en worden de effecten juist expres over links en rechts verdeeld.
Dat was de ideale plaatsing en dan gaan we nu naar de realiteit.
Een grote vierkante luisterruimte met je bank in het midden moet nog uitgevonden worden. Je kunt het proberen maar ik garandeer je dat je partner daar heel anders over denkt. (Hier raad ik het lezen van het artikel van WAF naar PAF sterk aan!)
Het is niet voor niets dat de surround fanaten waar ik contact mee heb gehad allemaal vrijgezel waren.
We moeten dus water bij de wijn doen.
Allereerst de plaatsing van de bank, niet in het midden van de kamer maar liefst ook niet te dicht bij de achtermuur. Als je een meter van de achtermuur voor elkaar krijgt zullen je achterspeakers al een stuk beter tot hun recht komen.
Elke moderne installatie biedt tegenwoordig de mogelijkheid om afstanden van luidsprekers in te stellen.
Zoals vooraf al is gesteld, zoveel mogelijk dezelfde luisterafstand want elke correctie gaat ten koste van de geluidskwaliteit.
Wat heb ik er nu mee gewonnen?
Allereerst kun je veel beter genieten van het kijken en luisteren naar films, de LFE luidspreker komt als het goed is tot zijn recht. (Jurrassic Park) Maar ook bij Live muziek kan het tot een enorme ervaring leiden (Eagles - Hell freezes over) waar je ineens midden in het publiek zit en je ze achter je hoort applaudiseren.
Wat brengt de toekomst?
Voor mij zijn we in het horizontale vlak wel voorzien maar 2 hoogte kanalen zoals Lucas Films in gedachte heeft zie ik nog wel zitten. Als fervente SF liefhebber vliegen er genoeg dingen over mijn hoofd om ze ook te willen horen.
De 3D projecties rondom zal ik wel niet meer meemaken, maar zie ik wel als een serieuze mogelijkheid.